Poczta w Warszawie w czasie I wojny światowej

Moja przygoda z filatelistyką zaczęła się podobnie jak u wielu innych kolekcjonerów. Już w szkole podstawowej zafascynowały mnie znaczki z rybkami, zwierzętami i nazwami odległych nieznanych mi krajów. Potem, jak to często bywa, hobby zeszło na dalszy plan – przyszły studia, praca i rodzina.

Po kilku latach, gdy życie się ustabilizowało, przypadkiem trafiłem do sklepu filatelistycznego Pawła Wohla przy ulicy Nowy Świat. To właśnie wtedy wróciłem do filatelistyki. Początkowo zbierałem wszystko, ale wkrótce zrozumiałem, że warto skupić się na jednym temacie. Zacząłem od znaczków polskich, jednak szybko odkryłem, że całości pocztowe są równie, a może nawet bardziej interesujące.

Dowiedziałem się też o spotkaniach warszawskich filatelistów w szkole przy ulicy Felińskiego 13. Tam poznałem doświadczonych kolekcjonerów, m.in. Jacka Kosmalę, którzy wyjaśnili mi zasady profesjonalnej filatelistyki.

Mój pierwszy jednoekranowy eksponat nosi tytuł „Wydanie lokalne w Skałacie 1919 r.”. Później stworzyłem kolejne eksponaty: pięcio- a obecnie ośmioekranowy „Poczty miejskie w okupowanej Polsce 1914–1918”, jednoekranowy „Poczta na Zaolziu 1938–1939” oraz mój najnowszy pięcioekranowy „Poczta w Warszawie w czasie I wojny światowej 1914–1918”.

W ostatnim eksponacie przedstawiam historię warszawskich poczt od 28 lipca 1914 r., gdy Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, aż po zakończenie wojny 11 listopada 1918 r. Pierwsze dwa ekrany pokazują przesyłki rosyjskie – m.in. przesyłki z pierwszych dni wojny, ostatnie dni poczty rosyjskiej w Warszawie, kasowniki nieme, rzadkie destynacje (Japonia, Argentyna), rzadkie telegramy, cenzury itp.

Kolejne dwa ekrany prezentują okres okupacji niemieckiej: przesyłki z sierpnia 1915 r., korespondencję poczt polowych, przesyłki sterowca LZ39 stacjonującego na Polach Mokotowskich, przesyłki niemieckiej flotylli wiślanej (Weichselflottille), cenzury, bardzo rzadkie stemple dopłaty (Porto 3 Pfennig i Porto 10 Pfennig), gazetę wysłaną pocztą oraz najpóźniejszą znaną przesyłkę poczty niemieckiej wysłaną z Warszawy 10 listopada 1918 r.

Ostatni ekran poświęcony jest warszawskiej Poczcie Miejskiej – począwszy od pierwszej przesyłki FDC z 23 września 1915 r., telegramów, rzadkiej przesyłki ze stemplem (22 groszy – pięć dni w obiegu) przez użycie znaczków połówkowanych, rzadkich stempli, aż po wyjątkową przesyłkę opłaconą stempelkiem „K.P. URZĄD POCZTOWY W WARSZAWIE”, używanym zaledwie przez półtora dnia (1–2 lipca 1918 r.).
Serdecznie zapraszam do eksponatu.

Uciemiężona Warszawa 1939-1944

Filatelistyką interesowałem się od dziecka. Moja babcia zaszczepiła mnie tym hobby, gdyż pracowała na poczcie i co miesiąc przynosiła świeżo wydane znaczki. Taki początek dał mi podstawę do wchodzenia na coraz to wyższe etapy kolekcjonowania, początkowo znaczków, a później listów i kartek pocztowych. Zawsze podziwiałem starszych kolegów, gdy na giełdach kupowali ciekawą korespondencję i fascynowali się zakupami badając każdy list pod kątem od kogo jest, kiedy i do kogo był wysłany. Wtedy właśnie odkryłem korespondencję obozową i dotyczącą holocaustu. Zawsze była unikatowa, rzadka, dość kosztowna w zdobywaniu. W czasie studiów i zaraz po, zacząłem już konkretnie kolekcjonować właśnie taką korespondencję, która zawsze wzbudzała we mnie szacunek, ponieważ był to bardzo tragiczny czas męczeństwa Polaków i Żydów w czasie II wojny światowej. Korespondencja dotyczyła obozów koncentracyjnych, gett, internowanych Polaków na Litwie, Łotwie, Węgrzech, Rumunii oraz wszelkiego rodzaju obozów, wysiedleńczych, łagrów i deportacji na wschód do takich miejsc jak  Kazachstan, Syberia i wszelkiego rodzaju obozów pracy przymusowej. Wtedy to z racji, że pochodzę z Lublina powstał u mnie pomysł żeby zrobić eksponat dotyczące mojego tematu ale również związany z moim rodzinnym miastem. Narodził się pomysł zrobienia eksponatu na temat obozu koncentracyjnego Waffen SS Majdanek-Lublin. Po sukcesach i nagrodach w Polsce i zagranicą zadecydowałem, że mieszkając już ładnych parę lat w Warszawie, czas na eksponat dotyczący mojego drugiego miasta, w którym żyję. Oczywiście tematem drugiego eksponatu miała być korespondencja związana z II wojną światową i męczeństwem ludności warszawskiej. W Warszawie było dużo trudniej wybrać temat ponieważ to dużo większe miasto i dużo więcej było miejsc znanych ze zbrodni wojennych. Było tu Getto warszawskie, znane więzienie śledcze Pawiak no i przede wszystkim zryw Polaków - Powstanie Warszawskie. Zastanawiałem się jak to wszystko połączyć? Wbrew temu co radzili eksperci i znawcy filatelistyki wystawienniczej, bo oni twierdzili, że raczej nie należy tego łączyć, zrobiłem taki eksponat, który łączy te wszystkie wydarzenia i nadałem mu tytuł - „Uciemiężona Warszawa”. Materiał zebrany w eksponacie jest unikatowy i bardzo rzadki. Na jednym ekranie umieściłem korespondencję z najciekawszych wydarzeń i miejsc Warszawy. Pomimo krytyki sędziów zawsze jest wysoko punktowany. Każdy temat moim zdaniem jest dobry, jeśli satysfakcjonuje wystawiającego i wnosi coś do historii poczty.

Serdecznie zapraszam do zapoznania się z eksponatem.

Paczki z USA 1920-1923 – problemy z dokumentacją obiegu

Inspiracja dla stworzenia jednoekranowego eksponatu o paczkach z Gdańska 1920-1922 wyszła od H. Vogelsa, wytrwałego badacza polskiej historii poczty w tym mieście. Dodatkowo temat kart paczkowych/adresów przesyłkowych zainteresował mnie z powodu innego eksponatu o początkach poczty polskiej na Pomorzu w 1920 r. Karty paczkowe uzupełniły ten eksponat o kilka nowych kart wystawowych.

Usługi związane z przesyłaniem paczek z Ameryki do Polski nie były łatwe. Najpierw przedstawiciele Polonii oraz członkowie rodzin przygotowywali paczki z limitem do 5 kg i je nadawali w USA lub Kanadzie. Statek przewoził paczki do Gdańska, gdzie je przepakowywano, clono i wysyłano w głąb kraju przez Aleksandrów Kujawski. Jednak takie czynności jak rozładunek paczek i ich ekspedycja wymagały wykwalifikowanego personelu, o którym dziś historia milczy.

Okazało się, że do ekspedycji paczek przejściowo wykorzystywano różne formularze: niemieckie, niemieckie z polskim nadrukiem, austrowęgierskie z polskim nadrukiem i polskie. To można przyrównać do różnych znaków pocztowych. Każdy formularz to inny znak pocztowy najczęściej do niedawna nieznany, albo niedoceniany. Wszystkie one stanowiły dla mnie polskie ciekawostki pocztowe z pierwszego okresu kreowania usług pocztowych w Gdańsku. Z czasem okazało się, że zachowało się tylko nieco ponad 200 formularzy pocztowych w różnych typach, które przetrwały z obiegu pocztowego do naszych czasów. Większość bowiem trafiła na makulaturę. Zachowane formularze zostały zewidencjonowane przez H. Vogelsa w jego pracy, a mnie się udało pozyskać wiele z nich, by zaprezentować je w uporządkowanej formie na wystawie w Warszawie z okazji 100–lecia odzyskania Niepodległości. Prezentowany eksponat zdobył w 2018 r. główną nagrodę na wystawie 100 ekranów na 100–lecie Niepodległości. 

Parcel’s forms from North America to Gdańsk, used in the years 1920–1922 - problems with postal documentation

The inspiration for the creation of a single-frame exhibit about parcels to Gdańsk 1920 - 1922 came from H. Vogels, a persistent researcher of the Polish history of postal service in this city. In addition, the topic of parcel’s cards/parcel’s addresses interested me because of another exhibit concerning the beginnings of the Polish Post in Pomerania in 1920. Parcel’s cards have supplemented this exhibit with several new display cards. 
The services related to sending parcels from the United States and Canada  to Poland were not easy. First, representatives of the Polish diaspora and family members prepared packages with a limit of up to 5 kg and dispatched them in the USA or Canada. Ships transported the parcels to Gdańsk, where they were repacked, readdressed and resent into the interior of the country thru Aleksandrów Kujawski. However, activities such as unloading packages and dispatching them required qualified personnel, about whom history is silent today.
It turned out that various postal forms were temporarily used for the dispatch of packages: German, German with Polish print, Austro-Hungarian with Polish print and Polish. This can be compared to various stamps. Each form is a different postmark, most often unknown or underestimated until recently. All of them were Polish postal curiosities for me from the first period of establishing postal services in Gdańsk. Over time, it turned out that only a little over 200 postal forms in various types have survived from the postal circulation to our times. Most of it ended up in waste paper. The preserved forms were recorded by H. Vogels in his book, and I managed to obtain many of them to present them in an organized form at an exhibition in Warsaw on the occasion of the 100th anniversary of regaining independence. In 2018, the exhibit got the main prize at the exhibition of 100 frames for the 100th anniversary of Independence.